parallax background
 

Leczenie guzów przysadki mózgowej

Pierwotne guzy przysadki mózgowej psów i kotów niemal zawsze są nowotworami niezłośliwymi (gruczolaki), bardzo rzadko występują zmiany złośliwe (gruczolakoraki).

Choroba spowodowana przez taki guz może wynikać z:  

  • NADPRODUKCJI HORMONÓW w przysadce mózgowej powodując m.in. przysadkową nadczynność kory nadnerczy (zespół Cushinga), akromegalię kotów i cukrzycę insulinooporną, czy hiperprolaktynemię; niewielka tylko część guzów przysadki mózgowej jest nieczynna hormonalnie, 
  • OBJAWÓW NEUROLOGICZNYCH (utrata wzroku/ślepota, apatia, utratę apetytu, chodzenie w kółko, niezborność, drgawki, inne) w przypadku masywnego wzrostu guza przekraczającego 8-10 mm (makroguz, makrogruczolak) i ucisku na sąsiadujące z przysadką struktury nerwowe; objawy neurologiczne występują u ok. połowy pacjentów z makrogruczolakami. 

Rozpoznawanie makroguza przysadki opiera się na ogół o BADANIE CT lub MRI. Ponieważ są to zazwyczaj guzy niezłośliwe, narastające objawy neurologiczne wynikają z wzrastającego ucisku na tkanki nerwowe okoliczne (np. skrzyżowania nerwu wzrokowego). Nowotwory złośliwe mogą powodować naciekanie i niszczenie struktur okolicznych. 

LECZENIE zatem takich zmian obejmuje leczenie:

  • choroby endokrynologicznej, 
  • objawowe zaburzeń neurologicznych, 
  • przyczynowe makroguza przysadki.

Przyczynowe leczenie makrogruczolaków jest oparte zdecydowanie najczęściej o RADIOTERAPIĘ DEFINITYWNĄ. Większość takich psów po leczeniu żyje powyżej 2-3 lat (średnio 3,9 roku). Jeśli występowały objawy neurologiczne, to u 81-100% pacjentów zmniejszają się znacząco lub ustępują całkowicie. Znaczna cześć pacjentów wymaga leczenia choroby endokrynologicznej jeszcze po radioterapii, jednak na ogół jest ono znacznie mniej intensywne. Radioterapia guza przysadki mózgowej u kotów daje najczęściej bardzo dobrą jakość funkcjonowania i czas przeżycia u połowy pacjentów powyżej 17 miesięcy, w przedziale od 8 do 62 miesięcy. Na ogół takim pacjentom podajemy 20 frakcji promieniowania od poniedziałku do piątku przez 4 tygodnie. Podzielenie całkowitej dawki promieniowania dostarczanego do guza na małe dawki (frakcjonowanie) pozwala na zmniejszenie ryzyka zarówno wczesnych efektów ubocznych (np. obrzęku) i jednocześnie późnych uszkodzeń tkanki mózgowej okolicznej. Zaplanowanie radioterapii wymaga zawsze wykonania badania tomograficznego mózgowia. Bardzo często obrazy z tego badania nakładane są na obrazy MRI wykonane wcześniej celem dokładniejszego określenia zasięgu guza. 

Napromienianie guza realizowane jest z wielu pól.
Dopasowanie kształtu pola napromieniania do kształtu guza umożliwia kolimator wielolistkowy.

Samo podanie promieniowania jest zupełnie niebolesne. Ponieważ pacjent musi być bardzo dokładnie i powtarzalnie ułożony wymagane jest krótkie znieczulenie ogólne, które niemal zawsze jest bardzo dobrze tolerowane. 

Pomimo wykorzystania najnowocześniejszych technik dostarczenia dawki promieniowania, dzielenia każdej frakcji na wiele pól, planowania leczenia przestrzennego 3D i wykorzystania kolimatora wielolistkowego, niewielką dawkę promieniowania otrzymują także tkanki leżące wokół guza nowotworowego.  Zdecydowana większość pacjentów napromienianych prowadzi normalne życie i nie odczuwa żadnych EFEKTÓW UBOCZNYCH leczenia. Bardzo rzadko możliwy jest obrzęk tkanki mózgowej, zapalenie i bóle głowy, raczej w 3-4 tygodniu leczenia (wczesne). Napady drgawkowe są na ogół wynikiem obecności samego guza, a nie działania promieniowania. Poważne problemy, czy ryzyko śmierci dotyczą ok. 10-18% pacjentów i związane raczej z podwyższeniem ciśnienia śródczaszkowego, poważnymi objawami neurologicznymi, bardzo dużymi guzami, zapaleniem lub chorobą zatorowo-zakrzepową płuc. Z powodu powyższych w czasie leczenia pacjent zawsze otrzymuje leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, niekiedy przeciwdrgawkowe. Późne efekty uboczne radioterapii są bardzo rzadkie dzięki frakcjonowaniu/podzieleniu dawki całkowitej.

Każdorazowo możliwości wykorzystania radioterapii, korzyści z niej wynikające i zaplanowanie dostarczenia dawki promieniowania określane są indywidualnie dla każdego pacjenta po konsultacji lekarskiej i tomografii komputerowej. 

Guzy przysadki leczone mogą być także leczone poprzez USUNIĘCIE CHIRURGICZNE. Takie leczenie wymaga bardzo dużego doświadczenia i wiąże się z wysoką śmiertelnością okołooperacyjną. Leczenie chirurgiczne nie jest polecane dla dużych guzów przysadki mózgowej. 

autor: Dariusz Jagielski