parallax background
 

Nowotwory jamy ustnej psów i kotów

  • CZERNIAK ZŁOŚLIWY JAMY USTNEJ
  • RAK PASKONABŁONKOWY JAMY USTNEJ
  • WŁÓKNIAKOMIĘSAK JAMY USTNEJ
  • KOSTNIAKOMIĘSAK JAMY USTNEJ
  • SZKLIWIAK KOLCZYSTOKOMÓRKOWY

Choć nowotwory jamy ustnej są stosunkowo częste, to NIE KAŻDY guz, czy deformacja w jamie ustnej jest nowotworem złośliwym. W tej lokalizacji ustępuje też wiele nowotworów niezłośliwych lub zmian nienowotworowych.

Nowotwory jamy ustnej częściej dotyczą zwierząt starszych, choć u młodych dużych psów spotykane są stosunkowo często bardzo agresywne włókniakomięsaki, a u młodych indukowane wirusowo brodawczaki. Prawdopodobnie intensywna pigmentacja śluzówki jamy ustnej predysponuje do rozwoju czerniaków.

Opiekunowie zwierząt obserwuje najczęściej wolno powiększająca się deformację jamy ustnej i trzewioczaszki, nadmiernie ślinienie, nieprzyjemny zapach z jamy ustnej, problemy z jedzeniem, niekiedy wypływ z nozdrzy, krwawienie z jamy ustnej, ruchomość i utrata zębów, wytrzeszcz gałki ocznej.

Proces ROZPOZNANIA nowotworów jamy ustnej obejmuje po pierwsze WYWIAD tyczący pacjenta i przebiegu choroby, po drugie BADANIE OGÓLNE psa/kota, po trzecie badanie jamy ustnej u pacjenta PRZYTOMNEGO, wreszcie zbadanie jamy ustnej pacjenta W ZNIECZULENIU OGÓLNYM. Badanie morfologiczne krwi, biochemiczne surowicy i do pewnego stopnia badanie RTG czaszki/jamy ustnej dostarczają stosunkowo mało informacji istotnych w tego rodzaju sytuacjach. Badaniem pozwalającym ocenę zasięgu zmiany na terenie jamy ustnej jest najczęściej BADANIE TOMOGRAFICZNE z kontrastem. Najczęściej ostateczne rozpoznanie stawiane jest na podstawie badania histopatologicznego POBRANEGO WYCINKA ze zmiany, rzadziej badania cytologicznego (przede wszystkim dla czerniaków). Na ogół wykonywana jest też biopsja cienkoigłowa węzłów chłonnych regionalnych, badanie RTG lub tomograficzne klatki piersiowej, badanie USG lub tomograficzne jamy brzusznej.

Nowotwory jamy ustnej stosunkowo często dają PRZERZUTY do REGIONALNYCH WĘZŁÓW CHŁONNYCH (podżuchwowe i zagardłowej przyśrodkowe) i PRZERZUTY ODLEGŁE (najczęściej do płuc), szczególnie tyczy to czerniaków złośliwych dziąseł i raków płaskonabłonkowych migdałków podniebiennych.

U psów stanowią ok. 6-7% wszystkich procesów nowotworowych. Najczęstszymi nowotworami złośliwymi jamy ustnej psów są CZERNIAK ZŁOŚLIWY, RAK PŁASKONABŁONKOWY, WŁÓKNIAKOMIĘSAK, KOSTNIAKOMIĘSAK. Miejscowo złośliwym nowotworem jest SZKLIWIAK KOLCZYSTOKOMÓRKOWY. Stosunkowo często spotykane są u psów, zachowujące się jak zmiany niezłośliwe, NOWOTWORY ZĘBOPOCHODNE (obwodowe włókniaki zębopochodne, zębiaki), brodawczaki oraz nienowotworowe cysty, przerost dziąseł lub ziarniniaki eozynofilowe. W tej lokalizacji spotyka się nowotwory okrągłokomórkowe, tj. stosunkowo rzadko GUZY KOMÓREK TUCZNYCH (mastocytoma), rzadko CHŁONIAKI, bardzo rzadko mięsaki weneryczne.

U kotów guzy jamy ustnej stanowią 3-10% wszystkich nowotworów, ale co istotne w powyżej 90% są procesami złośliwymi.Wśród nowotworów jamy ustnej kotów przeważa RAK PŁASKONABŁONKOWY (ponad 80% przypadków), zdecydowanie rzadziej występują WŁÓKNIAKOMIĘSAK i CZERNIAK.

CZERNIAK ZŁOŚLIWY (melanoma malignum) jest najczęstszym nowotworem jamy ustnej psów (30-40%), głównie starszych. Rzadko występuje u kotów. Najczęściej rozpoznawany jest w zaawansowanym już stanie, jako pigmentowana intensywnie masa, rzadziej jako czerniak bezbarwnikowy (amelanotyczny), gładka, często rozpadająca się, owrzodziała i krwawiąca, rozlewająca się na dziąśle szczęki lub żuchwy, rzadziej na wardze. Czerniak jest nowotworem o BARDZO AGRESYWNYM PRZEBIEGU KLINICZNYM, niemal zawsze zajmującym kość przylegającą.

LECZENIEM tego nowotworu jest CHIRURGICZNE USUNIĘCIE tkanek z kością przylegająca i co najmniej 1,5-2 cm marginesem tkanek zdrowych oraz regionalnymi węzłami chłonnymi. W praktyce oznacza to najczęściej usunięcie także fragmentu szczęki (maksilektomia) lub żuchwy (mandibulektomia). Leczenie chirurgiczne poprzedzone jest niemal zawsze badaniem tomograficznym celem określenia zasięgu zmiany.

W przypadkach guzów niemożliwych do usunięcia chirurgicznego lub odrzuceniu przez opiekuna opcji chirurgicznej alternatywą dla zabiegu operacyjnego jest RADIOTERAPIA z podaniem najczęściej 4 frakcji promieniowania podanych na guz pierwotny i jednocześnie zawsze węzły chłonne podżuchwowe oraz zagardłowej przyśrodkowe. Na radioterapię reaguje 80-94% guzów (w 70% remisją całkowitą) na okres 5-7,9 miesiąca. Radioterapia może być leczeniem uzupełniającym zabieg niecałkowitego usunięcia chirurgicznego czerniaka.

Radioterapia czerniaka złośliwego dziąsła żuchwy psa.

Ponieważ zdecydowana większość czerniaków jamy ustnej daje przerzuty odległe, oprócz leczenia miejscowego (chirurgiczne lub radioterapia) konieczne jest leczenie OGÓLNOUSTROJOWE. Chemioterapia onkologiczna dożylna, leczenie celowane czy chemioterapia metronomiczna rzadko są skutecznymi sposobami leczenia. Najwięcej dowodów naukowych dotyczy IMMUNOTERAPII z wykorzystaniem szczepionki ONCEPT MELANOMA VACCINE.

RAK PŁASKONABŁONKOWY (SCC) obejmuje 24-30% nowotwór złośliwych jamy ustnej psów. Najczęściej lokalizuje się na dziąsłach i języku, zachowując się jak nowotwór miejscowo złośliwy – nacieka tkanki i kości okoliczne, rzadko dając przerzuty. Rak płaskonabłonkowy migdałka podniebiennego najczęściej ma bardzo agresywny przebieg kliniczny z szybkim dawaniem przerzutów. Nowotwór zazwyczaj ma postać zmiany rozrostowej naciekającej tkanki i kości lub kraterowatego ubytku tkanek.

Naciek raka płaskonabłonkowego.

LECZENIEM raka płaskonabłonkowego jamy ustnej jest CHIRURGICZNE USUNIĘCIE tkanek z co najmniej 1-1,5 cm marginesem tkanek zdrowych. Jeśli zmiana dotyczy dziąsła oznacza to najczęściej usunięcie także fragmentu szczęki (maksilektomia) lub żuchwy (mandibulektomia). Leczenie chirurgiczne poprzedzone jest niemal zawsze badaniem tomograficznym celem określenia zasięgu zmiany.

Nowotwór ten stosunkowo dobrze reaguje na radioterapię. Kiedy RADIOTERAPIA stosowana jest jako uzupełnienie po niecałkowitym usunięciu chirurgicznym czas przeżycia pacjentów wynosi ok. 16-34 miesięcy. W przypadku raków płaskonabłonkowych nieoperacyjnych radioterapia pozwala na 1-1,5 roczną miejscową kontrolę choroby.

Niekiedy podawane są leki do chemioterapii z lekami niesteroidowymi przeciwzapalnymi z przejściową reakcją u ok. 56% pacjentów.

U kotów rak płaskonabłonkowy stanowi ponad 80% nowotworów złośliwych jamy ustnej. Lokalizuje się na dziąśle szczęki lub żuchwy naciekając kości przylegające, często w okolicy podjęzykowej. U kotów usunięcie chirurgiczne z marginesem tkanek zdrowych jest zazwyczaj już niemożliwe. RADIOTERAPIA z wykorzystaniem protokołów hiperfrakcjonowanych, często jednocześnie z chemioterapią, stosowana jest niekiedy z umiarkowanym powodzeniem i czasem przeżycia 5-6 miesięcy.

WŁÓKNIAKOMIĘSAK stanowi 17-25% nowotworów jamy ustnej psów i 12-22% u kotów. Najczęściej jest naciekającym rozrostem obejmującym dziąsło szczęki lub żuchwy, często podniebienie. Często występuje u psów dużych/olbrzymich obejmując szczękę na dużym obszarze.

LECZENIEM tego nowotworu jest CHIRURGICZNE USUNIĘCIE tkanek z co najmniej 2-3 cm marginesem tkanek zdrowych, w praktyce z fragmentem szczęki (maksilektomia) lub żuchwy (mandibulektomia). Leczenie chirurgiczne poprzedzone jest niemal zawsze badaniem tomograficznym celem określenia zasięgu zmiany.

W przypadku usunięcia niecałkowitego możliwe jest wykorzystanie RADIOTERAPII jako leczenia uzupełniającego dając na ogół czas przeżycia 300-500 dni. Dla przypadków guzów nieoperacyjnych RADIOTERAPIA PALIATYWNA daje spowolnienie postępu procesu na ogół do ok. 6 miesięcy wg jednego z badań. Niektóre przypadki nowotworu reagują czasowo na chemioterapię dożylna wysokodawkową.

KOSTNIAKOMIĘSAK (osteosarcoma) jamy ustnej stanowi 6-18% nowotworów jamy ustnej psów i 2,4% nowotworów jamy ustnej kotów.

LECZENIEM jest USUNIĘCIE CHIRURGICZNE guza z marginesem co najmniej 2 cm tkanek zdrowych. Dla przypadków usunięcia niecałkowitego optymalnym postępowaniem jest RADIOTERAPIA UZUPEŁNIAJĄCA. 1 rok po takim leczeniu przeżywa 25-59% pacjentów.
W przypadkach nieoperacyjnych może być stosowana RADIOTERAPIA PALIATYWNA.

SZKLIWIAK KOLCZYSTOKOMÓRKOWY (Acanthomatous ameloblastoma) określany wcześniej jako nadziąślak kolczysto komórkowy jest nowotworem miejscowo złośliwym niedającym przerzutów , jednak naciekającym i niszczącym kości przylegające. CHIRURGICZNE USUNIĘCIE z co najmniej 0,5-1 cm marginesem tkanki zdrowej daje wyleczenie całkowite. Nowotwór ten dobrze reaguje na RADIOTERAPIĘ. Dla przypadków usuniętych niecałkowicie i następnie napromienianych bądź leczonych tylko radioterapia czas przeżycia na ogół jest dłuższy niż 37 miesięcy.

Szkliwiak kolczystokomórkowy.

autor: Dariusz Jagielski